سپاه

 

سپاه، لشکر، این مفهوم از مادۀ «ج ن د» ۲۹ بار آمده است.

چکیده: سپاهیان آسمان‌ها و زمین، از آنِ خداست. سپاه خدا پیروز است. تعداد سپاهیان پروردگار را کسی جز او، نمی‌داند. خدا با سپاهیانی که دیده نمی‌شود، مومنان را یاری می‌کند. کافران سپاهی شکست‌خورده هستند. سپاهیان ابلیس در جهنّم افکنده می‌شوند.

سپاهیان آسمان‌ها و زمین، از آن خداست. خدا همواره شکست ناپذیر حکیم است(فتح/۷). اوست که آرامش را در دل‌های مومنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمان آنها بیفزایند و سپاهیان آسمان‌ها و زمین از آن خداست. خدا همواره دانای حکیم است (فتح/۴). بی‌تردید وعدۀ ما برای بندگان فرستاده‌شدۀ ما، از پیش مقرّر شده است که آنها بی‌تردید یاری‌شدگان هستند. بی‌گمان سپاه ما بر آنان پیروز هستند (صافّات/۱۷۱-۱۷۳). ما موکّلان آتش را جز فرشتگانی قرار ندادیم و تعداد آنها را جز آزمایشى براى کسانى که کافر شده‏اند، قرار ندادیم تا کسانی که به آنها کتاب داده شده، به یقین برسند و ایمان کسانی را که ایمان آورده‌اند، زیاد کند و کسانی که به آنها کتاب داده شده و مومنان شک نکنند و تا کسانی که در دل‌هایشان بیماری است و کافران بگویند: خدا از این مَثَل چه چیزی اراده کرده است؟ این‌گونه خدا هر کس را بخواهد گمراه می‌کند و هر کس را بخواهد، هدایت می‌کند. [تعداد] سپاهیان پروردگارت را جز او نمى‏داند. این [آیات] جز یادآوری براى بشر نیست (مدّثّر/۳۱).

به‌راستی فرعون، هامان و سپاهیان آنها خطاکار بودند (قصص/۸). می‌خواستیم بر کسانی که در زمین مستضعف شمرده شده‌اند، منّت گذاریم و آنان را پیشوایانی قرار دهیم و آنها را وارثان قرار دهیم و آنان را در زمین قدرت دهیم و به فرعون، هامان و سپاهیان آنان چیزی را که از آن حذر می‌کردند، نشان دهیم (قصص/۵-۶). [به موسی گفته شد:] دریا را آرام پشت سر بگذار. به‌راستی آنان سپاهی غرق‌شدنی هستند (دخان/۲۴). بنی‌اسرائیل را از دریا عبور دادیم پس فرعون و سپاهیانش از روی افزون‌خواهی و دشمنی آنان را دنبال کردند (یونس/۹۰). فرعون و سپاهیان او، آنان را دنبال کردند و [موجی] از دریا چنان‌که باید آنان را فرا گرفت (طه/۷۸). فرعون و سپاهیان او را گرفتیم و آنان را در دریا افکندیم (ذاریات/۴۰). او و سپاهیانش در زمین به ناحق تکبّر کردند و پنداشتند به سوی ما بازگردانده نمی‌شوند پس او و سپاهیانش را گرفتیم و آنان را در دریا افکندیم. پس بنگر سرانجام ستمکاران چگونه شد. آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به سوی آتش می‌خوانند و روز قیامت، یاری نخواهند شد. در این دنیا، لعنتی بدرقۀ آنان کردیم و روز قیامت آنان از زشت‌رویان هستند (قصص/۳۹-۴۲).

هنگامی که طالوت با سپاهیان حرکت کرد، گفت: به‌راستی خدا شما را به نهر آبی امتحان می‌کند پس هر کس از آن بنوشد، از من نیست و هر کس از آن نخورد، از من است، مگر کسی که به اندازۀ کف دستی بیاشامد. پس همه از آن نوشیدند جز اندکی از آنان. هنگامی که او و کسانی که همراه او ایمان آورده بودند از نهر گذشتند، [نافرمانان]، گفتند: امروز ما را توان [مقابله] با جالوت و سپاهیان او نیست. امّا کسانی که می‌دانستند خدا را ملاقات خواهند کرد، گفتند: چه بسیار گروهی اندک که به اذن خدا بر گروهی بسیار، پیروز شدند. خدا با صابران است. هنگامی که با جالوت و سپاهیان او روبه‌رو شدند، گفتند: پروردگارا، بر ما شکیبایی فرو ریز و گام‌های ما را استوار ساز و ما را بر گروه کافران پیروز کن. پس به اذن خدا، آنان را شکست دادند (بقره/۲۴۹-۲۵۱).

برای سلیمان سپاهیان او از جنّ، انس و پرندگان، گردآوری شدند پس آنها [از پراکندگی] بازداشته می‌شدند تا وقتی که به وادی مورچگان رسیدند، مورچه‌ای گفت: ای مورچگان، به خانه‌هایتان داخل شوید مبادا سلیمان و سپاهیان او بدون توجّه، شما را پایمال کنند (نمل/۱۷-۱۸). [سلیمان به فرستادگان ملکة گفت:] به سوی آنان بازگرد که بی‌تردید بر آنان سپاهیانی می‌آوریم که در برابر آنان توان مقابله نداشته باشند و آنها را از آنجا با ذلّت بیرون می‌کنیم در حالی‌که آنان حقیر‌شدگان هستند (نمل/۳۷).

پس از او (مردی از اصحاب قریه)، بر قومش هیچ سپاهی از آسمان نازل نکردیم و بنای فرستادن هم نداشتیم. تنها یک صیحه بود که ناگاه آنها خاموش و بی‌جان افتادند (یس/۲۸-۲۹).

[پیامبر] یکی از دو نفر بود آن‌گاه که در غار بودند. وقتى به همراه خود می‌گفت: غمگین نباش که خدا با ماست پس خدا آرامش خود را بر او نازل کرد و او را با سپاهیانى که آنها را نمى‏دیدید، تأیید کرد و کلمۀ کسانى را که کفر ورزیدند، پست‏تر قرار داد (توبه/۴۰). آیا خبر آن سپاهیان به تو رسیده است؟ فرعون و ثمود (بروج/۱۷-۱۸)؟ بگو، هر کس در گمراهی باشد پس باید رحمان او را تا مدّتی مهلت دهد تا هنگامی که آن‌چه را به آنان وعده داده می‌شود، عذاب، یا قیامت را ببینند. پس خواهند دانست جای چه کسی بدتر و سپاهش ناتوان‌تر است (مریم/۷۵). [روز حنین] خدا آرامش خود را بر فرستادۀ خود و بر مومنان نازل کرد و سپاهیانى فرو فرستاد که آنها را نمى‏دیدید و کسانى را که کفر ورزیدند، عذاب کرد. این است جزای کافران (توبه/۲۶). ای کسانی که ایمان آورده‌اید، نعمت خدا را بر خود یاد کنید آن‌گاه که سپاهیانی به سوی شما آمدند، پس بر آنان تندبادی و سپاهیانی که آنها را نمی‌دیدید، فرستادیم. خدا به آن‌چه می‌کنید، بینا است. آن‌گاه که از بالا و پایین به سوی شما آمدند و آن‌گاه که چشم‌ها خیره شد و جان‌ها به گلوگاه رسید و به خدا گمان‌هایی می‌بردید. آنجا بود که مومنان آزمایش شدند و سخت به لرزه افتادند (احزاب/۹-۱۱).

کیست آن که سپاه شماست؟ که در برابر رحمان شما را یاری کند؟ کافران جز دچار فریب نیستند (ملک/۲۰). [کافران] در آنجا سپاه شکست‌خورده‌ای از گروه‌ها هستند (ص/۱۱). [معبودانی غیر از خدا] نمی‌توانند آنان را یاری کنند. بلکه اینان برای آنان سپاهی احضارشده هستند (یس/۷۵). آنان (معبودان) و گمراهان و همۀ سپاهیان ابلیس، سرنگون در آن (جهنّم) افکنده می‌شوند. آنها در آنجا در حالی‌که با یکدیگر ستیزه می‌کنند، می‌گویند: سوگند به خدا که ما در گمراهى آشکارى بودیم. آن‌گاه که شما را با پروردگار جهانیان برابر مى‏کردیم. جز مجرمان ما را گمراه نکردندپس شفاعت‌گرانى نداریم و نه دوستى نزدیک. اى کاش، بازگشتى براى ما بود و از مومنان مى‏شدیم. بی‌تردید در این نشانه‌ای است و بیشتر آنها مومن نبودند (شعراء/۹۴-۱۰۳).

جنگ

الجند،

 

وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ کَانَ اللَّهُ عَزِیزًا حَکِیمًا (فتح/۷) هُوَ الَّذِی أَنزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَّعَ إِیمَانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ کَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا (فتح/۴) وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِینَ* إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنصُورُونَ* وَ إِنَّ جُندَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ (صافّات/۱۷۱-۱۷۳) وَ مَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِکَةً وَ مَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِّلَّذِینَ کَفَرُوا لِیَسْتَیْقِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ وَ یَزْدَادَ الَّذِینَ آمَنُوا إِیمَانًا وَ لَا یَرْتَابَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ لِیَقُولَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ الْکَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا کَذَلِکَ یُضِلُّ اللَّهُ مَن یَشَاءُ وَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ وَ مَا یَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّکَ إِلَّا هُوَ وَ مَا هِیَ إِلَّا ذِکْرَى لِلْبَشَرِ (مدّثّر/۳۱)

 

إِنَّ فِرْعَوْنَ وَ هَامَانَ وَ جُنُودَهُمَا کَانُوا خَاطِئِینَ (قصص/۸) وَ نُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ* وَ نُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَ نُرِی فِرْعَوْنَ وَ هَامَانَ وَ جُنُودَهُمَا مِنْهُم مَّا کَانُوا یَحْذَرُونَ (قصص/۵-۶) [قیل لموسی] وَ اتْرُکْ الْبَحْرَ رَهْوًا إِنَّهُمْ جُندٌ مُّغْرَقُونَ (دخان/۲۴) وَ جَاوَزْنَا بِبَنِی إِسْرَائِیلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَ جُنُودُهُ بَغْیًا وَ عَدْوًا (یونس/۹۰) فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِیَهُم مِّنَ الْیَمِّ مَا غَشِیَهُمْ (طه/۷۸) فَأَخَذْنَاهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی الْیَمِّ (ذاریات/۴۰) وَ اسْتَکْبَرَ هُوَ وَ جُنُودُهُ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَیْنَا لَا یُرْجَعُونَ* فَأَخَذْنَاهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی الْیَمِّ فَانظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِینَ* وَ جَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَا یُنصَرُونَ* وَ أَتْبَعْنَاهُمْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا لَعْنَةً وَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِینَ (قصص/۳۹-۴۲)

 

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللّهَ مُبْتَلِیکُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنِّی وَ مَن لَّمْ یَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّی إِلاَّ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِیَدِهِ فَشَرِبُواْ مِنْهُ إِلاَّ قَلِیلًا مِّنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَ الَّذِینَ آمَنُواْ مَعَهُ قَالُواْ لاَ طَاقَةَ لَنَا الْیَوْمَ بِجَالُوتَ وَ جُنودِهِ قَالَ الَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلاَقُو اللّهِ کَم مِّن فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِیرَةً بِإِذْنِ اللّهِ وَ اللّهُ مَعَ الصَّابِرِینَ* وَ لَمَّا بَرَزُواْ لِجَالُوتَ وَ جُنُودِهِ قَالُواْ رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَ انصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ* فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللّهِ (بقره/۲۴۹-۲۵۱)

 

وَ حُشِرَ لِسُلَیْمَانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنسِ وَ الطَّیْرِ فَهُمْ یُوزَعُونَ* حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِی النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ یَا أَیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاکِنَکُمْ لَا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمَانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لَا یَشْعُرُونَ (نمل/۱۷-۱۸) [قال سلیمان لمرسلین الامراة من سبأ] ارْجِعْ إِلَیْهِمْ فَلَنَأْتِیَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَّا قِبَلَ لَهُم بِهَا وَ لَنُخْرِجَنَّهُم مِّنْهَا أَذِلَّةً وَ هُمْ صَاغِرُونَ (نمل/۳۷)

 

وَ مَا أَنزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ (رجل من اصحاب القریة)مِن بَعْدِهِ مِنْ جُندٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَ مَا کُنَّا مُنزِلِینَ* إِن کَانَتْ إِلاَّ صَیْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ (یس/۲۸-۲۹)

 

[النّبی] ثَانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمَا فِی الْغَارِ إِذْ یَقُولُ لِصَاحِبِهِ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللّهَ مَعَنَا فَأَنزَلَ اللّهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُواْ السُّفْلَى (توبه/۴۰) هَلْ أَتَاکَ حَدِیثُ الْجُنُودِ* فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ (بروج/۱۷-۱۸) قُلْ مَن کَانَ فِی الضَّلَالَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا یُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذَابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَّکَانًا وَ أَضْعَفُ جُندًا (مریم/۷۵) أَنَزلَ اللّهُ [فی یوم حنین] سَکِینَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَ عذَّبَ الَّذِینَ کَفَرُواْ وَ ذَلِکَ جَزَاء الْکَافِرِینَ (توبه/۲۶) یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ جَاءتْکُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَیْهِمْ رِیحًا وَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَ کَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ* إِذْ جَاؤُوکُم مِّن فَوْقِکُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنکُمْ وَ إِذْ زَاغَتْ الْأَبْصَارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا* هُنَالِکَ ابْتُلِیَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِیدًا (احزاب/۹-۱۱)

 

 

أَمَّنْ هَذَا الَّذِی هُوَ جُندٌ لَّکُمْ یَنصُرُکُم مِّن دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْکَافِرُونَ إِلَّا فِی غُرُورٍ (ملک/۲۰) [الکافرون] جُندٌ مَّا هُنَالِکَ مَهْزُومٌ مِّنَ الْأَحْزَابِ (ص/۱۱)[الهة من دون الله] لَا یَسْتَطِیعُونَ نَصْرَهُمْ وَ هُمْ لَهُمْ جُندٌ مُّحْضَرُونَ (یس/۷۵) فَکُبْکِبُوا (ما تعبدون) فِیهَا (النار) هُمْ وَ الْغَاوُونَ* وَ جُنُودُ إِبْلِیسَ أَجْمَعُونَ* قَالُوا وَ هُمْ فِیهَا یَخْتَصِمُونَ* تَاللَّهِ إِن کُنَّا لَفِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ* إِذْ نُسَوِّیکُم بِرَبِّ الْعَالَمِینَ* وَ مَا أَضَلَّنَا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ* فَمَا لَنَا مِن شَافِعِینَ* وَ لَا صَدِیقٍ حَمِیمٍ* فَلَوْ أَنَّ لَنَا کَرَّةً فَنَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ* إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَةً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُم مُّؤْمِنِینَ (شعراء/۹۴-۱۰۳)