آتش

آتش، پدیده‌ای سوزان، همراه با شعله و نور، این مفهوم با واژۀ نار ۱۴۵ بار، هاویَه ۱ بار و حُطَمَه ۱ بار آمده است.

چکیده: آتش خمیر مایۀ خلقت جن و همچنین به ‌منزلۀ نعمتی برای انسان است. از این نعمت هم استفاده مفید و هم استفاده غیر مفید می‌شود. در آخرت، آتش نتیجه اعمال ناشایست انسان‌ها در دنیا می‌باشد.

خداوند جن را، از یک تشعشع از آتشی سوزان و بی‌دود خلق کرد (الرّحمن/۱۵؛ حجر/۲۷). ابلیس که از جنس جن بود (کهف/۵۰) گفت: من از او [آدم] بهتر هستم. مرا از آتش و او را از گل آفریدی (اعراف/۱۲؛ ص/۷۶).

آیا به آتشی که روشن می‌کنید نمی‌اندیشید (واقعه/۷۱)؟ خداوند برای مردم از درخت سبز، آتش قرار داد تا آن را بر افروزند (یس/۸۰).

بعد از این‌که ابراهیم بت‌ها را شکست، قوم او، ابراهیم را در آتش انداختند (عنکبوت/۲۴). خداوند به آتش فرمود: برای ابراهیم سرد و بی‌آسیب باش (انبیاء/۶۹، عنکبوت/۲۴). موسی به خانواده خود گفت: من آتشی را در کنار طور می‌بینم. درنگ کنید، شاید خبری از آن یا شعله‌ای بیاورم تا خود را گرم کنید (قصص/۲۹، نمل/۷، طه/۱۰) یا در پرتو آن راهی را پیدا کنم (طه/۱۰). چون کنار آتش آمد، ندایی آمد که: مبارک است آن کسی که در آتش و آن که پیرامون آن است (نمل/۸).

ذوالقرنین برای ساختن سد، آهن را در آتش گداخت (کهف/۹۶). اصحاب اُخدود، نیز آتشی پرمایه برای سوزاندن مؤمنان فراهم کردند (بروج/۵). عده‌ای از یهودیان بهانه‌جو، به پیامبر می‌گفتند: خداوند با ما پیمان بسته که به هیچ پیامبری ایمان نیاوریم تا برای ما قربانی بیاورد و آتش آن را به نشانۀ قبول بسوزاند (آل‌عمران/۱۸۳). کسانی که آنچه را خداوند از کتاب نازل کرده، پنهان می‌دارند و به آن بهای ناچیزی به دست می‌آورند جز آتش در شکمهای خود فرو نبرند. به راستی چه اندازه باید بر آتش شکیبا باشند (بقره/۱۷۴-۱۷۵)؟

آتش- آخرت، خداوند می‌فرماید: ای مؤمنان، خود و کسان خود را از آتشی که سوخت آن، مردم و سنگ‌هاست باز دارید (تحریم/۶). از آتشی که برای کافران مهیا شده، بترسید (آل‌عمران/۱۳۱). هر که بنیاد کارش را بر لبۀ پرتگاهی سست و فروریختنی نهاده است پس او را به آتش دوزخ دراندازند (توبه/۱۰۹). هر که را از آتش دور دارند و به بهشت درآورند قطعاً رستگار شده است (آل‌عمران/۱۸۵). خردمندان می‌گویند: پروردگارا، هر که را به آتش درآوری یقیناً رسوایش کرده‌ای (آل‌عمران/۱۹۲). برخی از مردم و پرهیزگاران و خردمندان از خداوند درخواست می‌کنند که آنها را از عذاب آتش نگاه دارد (بقره/۲۰۱؛ آل‌عمران/۱۶،۱۹۱).

قوم نوح پس از مرگ در آتش افکنده شدند (نوح/۲۵). به همسران کافر و خیانتکار نوح و لوط، گفته شد: با داخل شوندگان به آتش در آیید (تحریم/۱۰). مؤمنِ آلِ فرعون، به قوم خود گفت: ای قوم، چه شده است که من شما را به نجات فرا می‌خوانم و شما مرا به آتش فرا می‌خوانید (غافر/۴۱)؟ فرعونیان به عذابی سخت گرفتار شدند و اینک هر صبح و شام بر آتش عرضه می‌شوند (غافر/۴۵-۴۶). فرعون روز قیامت پیشاپیش قومش می‌رود و آنها را به آتش درمی‌آورد (هود/۹۸). برخی از اهل کتاب می‌پنداشتند آتش [دوزخ] جز چند روزی به آنها نخواهد رسید (بقره/۸۰؛ آل‌عمران/۲۴). اگر خداوند جلای وطن را بر کافران اهل‌کتاب مقرّر نکرده بود قطعاً آنها را در دنیا عذاب می‌کرد و در آخرت هم عذاب آتش داشتند (حشر/۳). ای مومنان، نعمت خداوند را برخود یاد کنید: در لبۀ پرتگاهی از آتش بودید که شما را از آن رهانید (آل‌عمران/۱۰۳). خداوند به کسانی که بر خلاف فرمان رسولِ خدا به بهانه گرما از جنگ سرباز زدند می‌فرماید: آتش جهنم، سوزان‌تر است (توبه/۸۱).

آتش جهنم، آتشی است بزرگ (اعلی/۱۲)، زبانه دار (لیل/۱۴)، سوزان (غاشیه/۴، قارعه/۱۲)، سر پوشیده (بلد/۲۰) و خردکننده که خدا بر افروخته است، به دلها راه می‌یابد و در ستون‌هایی بر کشیده دوزخیان را فرا می‌گیرد  (هُمزَه/۴-۶). او فرشتگان خشن و سختگیر را نگهبان آتش قرار داده است (مدّثر/۳۱؛ تحریم/۶) و  سوخت آن مردمان و سنگها هستند (بقره/۲۴؛ تحریم/۶).

آتش- اهل آتش، دشمنان خدا (فصّلت/۲۴)، کافران (ص/۲۷؛ غافر/۶؛ رعد/۳۵؛ حدید/۱۵)، کسانی که کفر ورزیدند و آیات خداوند را تکذیب کردند (تغابن/۱۰)، مشرکان (زمر/۸؛ مائده/۷۲)، منکران قیامّت (فرقان /۱۱)، کسانی که به لقای پروردگار امید ندارند و به زندگی دنیا خشنود و دلگرم هستند و از آیات الهی غافلند (یونس/۷-۸)، کژ‌ اندیشان نسبت به آیات الهی (فصّلت/۴۰)، آنان که تنها زندگی دنیا و تجمل آن را بخواهند (هود/۱۶)، دانشمندان یهود و نصارا که آنچه را که خداوند از کتاب نازل کرد، پنهان می‌دارند (بقره/۱۷۴-۱۷۵)، بت پرستان (عنکبوت/۲۵)، منافقان (حدید/۱۵)، گناهکاران (قمر/۴۸)، فاسقان (سجده/۲۰)، زیان‌کاران (زمر/۱۶)، کسانی که اهل بدی‌ها هستند (نمل/۹۰)، اسراف کاران (غافر/۴۳)، سرکشان (ص/۵۹)، کسانی که مال یتیم را به ستم می‌خورند (نساء/۱۰)، کسی که میزان اعمالش سبک است (مؤمنون/۱۰۳-۱۰۴؛ قارعه/۸،۹)، افراد شقی (هود/۱۰۶؛ لیل/۱۴-۱۵)، هر کس به مال و جان خود و مردم تجاوز کند (نساء/۲۹-۳۰)، ستمگران (کهف/۲۹؛ سبأ/۴۲؛ مائده/۲۹) و کسانی که به ستمگران متمایل می‌شوند (هود/۱۱۳)، کسانی که زر و سیم می‌اندوزند و در راه خدا انفاق نمی‌کنند (توبه/۳۵)، دروغ پردازان (طور/۱۳-۱۴؛ ذاریات/۱۳؛ غافر/۷۲)، عیب جویان (هُمَزَه/۱)، فرعون و آنان که از او پیروی می‌کنند (هود/۹۸) و ابولهب اهل آتش هستند و همسر او [نیز] که کشندۀ هیزم‌ است (مسد/۳-۴). هر که به خداوند شرک آورد جایگاه او آتش است (مائده/۷۲). به راستی که آتش برای کسانی است که به آخرت ایمان ندارند و به سوی آن پیش فرستاده خواهند شد (نحل/۶۲،۶۰).

آنان که در آتش جهنم جاودانه‌ هستند، عبارتند از: هر کس گناه کند و گناه او را فرا گیرد (بقره/۸۱؛ یونس/۲۷)، شیطان (حشر/۱۷)، دشمنان خدا (فصّلت/۱۹،۲۸)، کافران (بقره/۲۵۷؛ آل‌عمران/۱۱۶؛ رعد/۵)، مشرکان (توبه/۱۷؛ بینه/۶)، مرتدان (بقره/۲۱۷)، انسان‌هایی که از جنیان پیروی می‌کنند (انعام/۱۲۸). هرکس از خدا و پیامبر او نافرمانی کند (توبه/۶۳؛ جن/۲۳) و از حدودِ مقرر او تجاوز نماید (نساء/۱۴)، افرادی که نشانه‌های الهی را دروغ انگاشتند (بقره/۳۹؛ اعراف/۳۶)، منافقان (توبه/۶۸)، کافران اهل کتاب (بیّنه/۶)، کسانی که بعد از آمدن حکم ربا، رباخواری می‌کنند (بقره/۲۷۵).

کسانی که آیات خداوند را تکذیب کردند و از پذیرش آنها تکبّر ورزیدند، اهل آتش و در آن جاودانه هستند (اعراف/۳۶). منافقان در پایین‌ترین درجات آتش هستند (نساء/۱۴۵). جایگاه فاسقان آتش است. هر بار بخواهند از آن بیرون بیایند در آن بازگردانیده می‌شوند و به آنها گفته می‌شود: عذاب آن آتشی که دروغش می‌پنداشتید، بچشید (سجده/۲۰). کسانی که قومی را که مورد خشم خدا هستند، به دوستی گرفته‌اند، اهل آتش هستند و در آن جاودانه می‌مانند (مجادله/۱۷). جایگاه انسان‌هایی که پیرو جنیان بودند آتش است و در آن جاودانه هستند (انعام/۱۲۸).

 ستمکاران پیشوایان اهل آتش هستند (قصص/۴۱). در آن روز چهره‌های مجرمان را آتش می‌پوشاند (ابراهیم/۵۰). آنها آتش را می‌بینند و درمی‌یابند که در آن خواهند افتاد و از آن راه گریزی ندارند (کهف/۵۳).

بر کافران عذاب آتش خواهد بود (انفال/۱۴). جایگاه آنها آتش است (آل‌عمران/۱۵۱؛ نور/۵۷؛ محمّد/۱۲؛ جاثیه/۳۴). چه بد بازگشتگاهی است (نور/۵۷). کسانی که کفر ورزیدند و آیات خداوند را تکذیب کردند در آتش جاودانه هستند. چه بدسرانجامی است (تغابن/۱۰). خداوند به پیامبر می‌فرماید: چون آیات روشن خداوند بر آنها خوانده شود در چهرۀ کافران تُرشرویی و انکار را می‌بینی…. بگو: آیا شما را به بدتر از این خبر دهم؟ همان آتش است که خداوند آن را به کسانی که کفر ورزیدند وعده داده است و چه بد سرانجامی است (حج/۷۲). آنهایی که نعمت خداوند را به کفر تبدیل کردند و قوم خود را به سرای هلاکت درآوردند برای خداوند همانندهایی قرار دادند تا مردم را از راه او گمراه کنند، بگو: برخوردار شوید که قطعاً بازگشت شما به سوی آتش است (ابراهیم/۳۰). کافران هیزم آتش هستند (آل‌عمران/۱۰). کافران با خواری به سوی آتش کشانده می‌شوند (بقره/۱۲۶). خداوند به آنها می‌فرماید: داخل‌ آتش شوید و پیروان آنها دربارۀ پیشوایان خود می‌گویند: پروردگارا این افراد ما را گمراه کردند، پس عذاب آتش آنان را دو برابر گردان (اعراف/۳۸). کافران و پیروان آنان می‌خواهند از آتش بیرون آیند در حالی که خروج برای آنان ممکن نیست (مائده/۳۷؛ بقره/۱۶۷). جامه‌هایی از آتش برای آنها بریده می‌شود (حج/۱۹). چهره‌های آنان در آتش زیر و رو می‌شود (احزاب/۶۶). پوست آنها در آتش بریان می‌شود و پوست‌های دیگر به جای آن نهاده می‌شود (نساء/۵۶). نمی‌توانند آتش را از چهره‌ها و پشت خود باز دارند (انبیاء/۳۹). روزی که کافران بر آتش عرضه می‌شوند از آنها می‌پرسند: آیا این راست نیست؟ می‌گویند: سوگند به پروردگار که آری. می‌فرماید: پس به سبب  آن‌که انکار می‌کردید، عذاب را بچشید (احقاف/۳۴). نعمت‌های پاکیزۀ خود را در زندگی دنیا صرف کردید و از آنها برخوردار شدید. پس امروز برای آن‌که در زمین به ناحق سرکشی می‌نمودید و به سبب آنکه نافرمانی می‌کردید به عذاب خفّت‌آور کیفر می‌یابید (احقاف/۲۰).

هنگامی که آتش بر مشرکان عرضه می‌شود می‌گویند: ‌ای کاش بازگردانیده می‌شدیم و آیات پروردگار را تکذیب نمی‌کردیم و از مؤمنان می‌شدیم (انعام/۲۷).

اهل آتش با یکدیگر مجادله می‌کنند (ص/۶۴) و در آن آتش، شروع به آوردن حجت می‌کنند. و به پیشوایان خود می‌گویند: آیا می‌توانید بخشی از آتش را از ما دفع کنید (غافر/۴۷)؟ اهل آتش برای پیشوایان خود عذابی دو چندان می‌طلبند (ص/۶۱) و به نگهبانان جهنم می‌گویند: پروردگارتان را بخوانید تا یک روز از عذاب ما را تخفیف دهد (غافر/۴۹). خداوند به پیامبر می‌فرماید: آیا تو کسی راکه در آتش است، می‌توانی رهایی بخشی (زمر/۱۹)؟

اهل بهشت، اهل آتش را آواز می‌دهند که ما آنچه را پروردگارمان به ما وعده داده بود، درست یافتیم. آیا شما آنچه را پروردگار وعده کرده بود درست یافتید؟ می‌گویند: آری. پس آوازدهنده‌ای میان آنها آواز می‌دهد که لعنت خداوند بر ستمکاران باد (اعراف/۴۴). چون چشم‌های  اهل اعراف به سوی اهل آتش گردانیده می‌شود، می‌گویند: پروردگارا، ما را در گروه ستمکاران قرار نده (اعراف/۴۷). اهل آتش بهشتیان را آواز می‌دهند که از آن آب یا از آنچه خداوند روزی شما کرده است بر ما فروریزید. می‌گویند: خداوند آنها را بر کافران حرام کرده است (اعراف/۵۰). آیا بهشتیان با آنان که در آتش جاودانه‌اند، برابر هستند (محمّد/۱۵)؟ اهل آتش با اهل بهشت یکسان نیستند. بهشتیان هستند که رستگاران هستند (حشر/۲۰).

آتش- تمثیل، خداوند نور خود را به چراغی تشبیه فرموده است که روغن آن بدون رسیدن آتش به آن می‌درخشد (نور/۳۵). باطل را به کفی تشبیه کرده است که از آنچه برای تهیه زیور، در آتش می‌گدازند، حاصل می‌شود (رعد/۱۷) و جنگ را به آتش تشبیه کرده است (مائده/۶۴). شخصی که در راه خدا انفاق نمی‌کند مثل کسی است که پس از عمری جمع آوریِ سرمایه، گرد بادی از آتش، سرمایه‌اش را بسوزاند (بقره/۲۶۵-۲۶۶). ازدواج با مشرک مثل پذیرش دعوت به آتش است (بقره/۲۲۱). مَثَلِ کافران، مَثَلِ کسانی است که آتشی افروختند و چون پیرامون آنان روشن شود، خدا نورشان را ببرد و در میان تاریکی‌ها که نمی‌بینند، رهایشان ‌کنند (بقره/۱۷).

اطلاعات بیشتر: جهنم، جن